‌نویستار چه زیاد و ویراستار چه کم!
bato-adv
bato-adv
bato-adv
bato-adv
کد خبر: ۱۲۴۸
تاریخ انتشار: 2015 May 29    -    ۰۸ خرداد ۱۳۹۴ - ۱۷:۰۳
bato-adv
bato-adv
bato-adv
bato-adv
در دوره‌ای زندگی می‌کنیم که تولیدکننده علم نیستیم و توانایی ترجمه همه علوم را نیز نداریم، بنابراین نیازمند گزینش هستیم، گزینش نیز ما را به سوی کتاب‌های عمومی‌تر سوق می‌دهد. کتاب‌های تخصصی ـ پژوهشی را نمی‌توان ترجمه کرد؛ موضوعی که با بی‌توجهی به فراگیری زبان انگلیسی، در نظام آموزشی ما مورد توجه نیست.
بیست و چهارمین هم‌اندیشی از سلسله هم‌اندیشی‌های روز چهار‌شنبه میراث مکتوب با عنوان «ویرایش متون ترجمه‌ای علوم محض و کاربردی» چهار‌شنبه (30 اردیبهشت‌ماه) با حضور محمد‌ابراهیم ابوکاظمی، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، حسین معصومی‌ همدانی، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی و علی کافی، از نویسندگان حوزه علوم کاربردی در سالن همایش‌های انتشارات فنی ایران برگزار شد.

متن علمی چیست؟

در این نشست دکتر حسین معصومی همدانی با اشاره به مفهوم متن علمی گفت: متن علمی در مقابل متن ادبی شامل مباحث جامعه‌شناختی، فلسفی، علوم پایه و کاربردی است. دامنه متون علمی بسیار وسیع و شامل راهنمای استفاده از یخچال تا متون بسیار تخصصی است.

وی تصریح کرد: متون علمی برای همه نوشته نمی‌شود و برای کاربران خاص تولید می‌شود. مخاطبان آثار علمی می‌توانند گسترده یا محدود باشند. متنون علمی، برخلاف متون ادبی باید آموزش داده شوند.

برای ترجمه متون علمی نیازمند گزینش هستیم


عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ادامه درباره ترجمه متون علمی گفت: در دوره‌ای زندگی می‌کنیم که تولیدکننده علم نیستیم و توانایی ترجمه همه علوم را نیز نداریم، بنابراین نیازمند گزینش هستیم، گزینش نیز ما را به سوی کتاب‌های عمومی‌تر سوق می‌دهد. کتاب‌های تخصصی ـ پژوهشی را نمی‌توان ترجمه کرد؛ موضوعی که با بی‌توجهی به فراگیری زبان انگلیسی، در نظام آموزشی ما مورد توجه نیست.

معصومی همدانی با اشاره به تأثیر تأسیس انتشارات فرانکلین بر جریان ویراستاری کتاب‌های علمی در ایران ادامه داد: نخستین شغلم، ویراستاری در فرانکلین بود. ویراستاران در این مؤسسه با آسودگی خاطر به ویراستاری و ترجمه مشغول بودند و گاهی برای معادل‌سازی یک واژه
در دوره‌ای زندگی می‌کنیم که تولیدکننده علم نیستیم و توانایی ترجمه همه علوم را نیز نداریم، بنابراین نیازمند گزینش هستیم، گزینش نیز ما را به سوی کتاب‌های عمومی‌تر سوق می‌دهد
دو ماه وقت صرف می‌شد.

کمبود ویراستار متخصص/ لزوم تقویت جریان مقابله ترجمه با متن اصلی


وی افزود: آثار حوزه‌های علمی نیاز شدیدی به ویرایش دارند و این در حالی است که به ویراستاران متخصص دسترسی نداریم.

عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ادامه با انتقاد از عملکرد نظام آموزش عالی در تولید محتوای بی‌کیفیت اظهار کرد: نظام آموزش عالی به شدت مشوق تولید علم با انتشار مقالات علمی و پژوهشی است. در حالی‌که شاهد افزایش آمار نویسندگان مقالات هستیم، آمار ویراستاران روبه کاهش می‌رود و این در حالی است که باید جریان مقابله متن اصلی و ترجمه تقویت شود.

معصومی همدانی گفت: تا زمانی‌که استفاده کارآمد از زبان انگلیسی تقویت نشود و جریان اجبار استادان برای تألیف کتاب و تولید دو مقاله در سال از بین نرود، هیچ ویرایشی توانایی اصلاح منابع موجود را ندارد.

ویرایش زبانی و علمی جدا نیستند


وی در ادامه درباره لزوم توجه همزمان به ویرایش علمی و زبانی گفت: باید توجه داشت که ویرایش علمی و زبانی از یکدیگر جدا نیستند. ویراستار زبانی باید همان ویراستار علمی و نسبت به نکاتی که متوجه نمی‌‌شود، هوشمند باشد.

عضو هیأت علمی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران اظهار کرد: جریان یک طرفه در ویراستاری باید قطع و رابطه بین ویراستار و پدید‌آور حفظ شود. تقویت ارتباط بین ویراستار و پدید‌آور، موجب تربیت مترجمانی خواهد شد که کارشان نیاز کمتری به ویراستاری دارد.

معصومی همدانی در بیان ویژگی‌های ویراستار خوب افزود: مخاطب‌شناسی و مطالعه در همه حوزه‌ها، از مؤلفه‌های یک ویراستار خوب است. مطالعه در همه حوزه‌‌ها موجب آشنایی با کاربرد عادی واژگان می‌شود؛ نباید کتاب را بیهوده دشوار کنیم.

وی در ادامه با تأکید بر ضرورت توجه به ویرایش منابع فارسی تصریح کرد: حجم مطالبی که به زبان فارسی در کشور تولید می‌شوند، بسیار بیشتر از کتاب‌های ترجمه است، بنابراین به ویرایش کتاب‌های فارسی نیاز بیشتری داریم. تولید بالای کتاب به زبان فارسی، با انگیزه‌های ترفیع است، در حالی‌که بسیاری از این افراد هیچ آشنایی با قلم و کاغذ ندارند. تولید مقالات علمی ـ پژوهشی نه‌تنها عامل تخریب علم هستند، بلکه به زبان نیز لطمه می‌زنند.

افق چشم‌انداز و لزوم تدوین کتاب‌های علمی مناسب


 ابوکاظمی در این نشست با اشاره به  هدف کسب جایگاه نخست علمی ایران در منطقه خاورمیانه  براساس سند چشم انداز 1404 گفت: در حال حاضر در حوزه علم در چه جایگاهی  قرار داریم؟ با توجه به اعلام مجامع بین‌المللی در سال 2014 دانشگاه تهران و صنعتی شریف در رتبه‌‌ علمی 601 تا 605 قرار دارند این در حالی است برخی از منابع دانشگاهی ما به شدت کهنه هستند و به‌نظر می‌رسد افراد مسئول در تدوین سرفصل‌های درسی روزآمد نیستند که دانشگاه‌های کشور‌هایی مانند اردن، مصر،  لبنان، ترکیه و امارات و عمان در وضیعتی بهتر از ما قرار دارند.
 
وی افزود: برای تحقق اهداف علمی سند چشم‌انداز 1404 به آموزش و برنامه‌ریزی دانشگاهی و به تبع آن به کتاب دانشگاهی مطلوب نیاز داریم. شورای برنامه‌ریزی آموزش وزارت علوم، تحقیقات و فناوری متولی برنامه‌ریزی برای دانشگاه‌هاست که تعیین سرفصل‌های نظام آموزش عالی را نیز بر عهده دارد.
 
فقر منبع برای رشته‌های جدید دانشگاهی


ابوکاظمی در ادامه این نشست علمی با انتقاد از بی‌توجهی شورای برنامه‌ریزی، نسبت به معرفی منابع کهنه آموزشی اظهار کرد: برخی از منابع دانشگاهی ما به شدت کهنه هستند و به‌نظر می‌رسد افراد مسئول در تدوین سرفصل‌های درسی روزآمد نیستند. یکی دیگر از مشکلات در حوزه کتاب‌های دانشگاهی، نبود کتاب برای برخی رشته‌های جدید مانند فیزیک هسته‌ای رآکتور است.
 
وی در ادامه با اشاره به لزوم تشکیل نهادی برای تولید کتاب دانشگاهی گفت: برای انتشار کتاب‌های مورد نیاز، به سازمانی علمی و حرفه‌ای نیاز داریم؛ نهادی که توانایی شناخت، ترویج و انتشار صحیح منابع را داشته باشد. سازمان علمی و حرفه‌ای با یک‌دهم درصد از کل بودجه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری که 12 هزار میلیارد تومان اعلام شده، یعنی یک میلیارد تومان قابل تشکیل است. این سازمان باید در ردیف سازمان‌های علمی ـ پژوهشی قرار بگیرد.  
 
 عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی افزود: سازمان علمی و حرفه‌ای، باید افرادی هم‌ردیف اعضای هیأت علمی و متخصص را به‌کار بگیرد تا اشکالات احتمالی در حوزه تولید کتاب دانشگاهی را شناسایی و رفع کنند.
 
ابوکاظمی با اشاره به دلایل کاهش فروش نشر دانشگاهی ادامه داد: مدرک‌گرایی، از دلایل کاهش فروش در حوزه نشر دانشگاهی به ویژه کتاب‌های جدید است.   
 
ویراستار، واسطه‌ای خلاق بین پدید‌آورنده و ناشر


وی در ادامه درباره ویرایش کتاب‌های دانشگاهی گفت: به نوع خاصی از ویرایش اعتقاد دارم. ویراستار در کشور‌های پیشرفته به‌عنوان واسطه‌ای خلاق بین ناشر و نویسنده قلمداد می‌شود. 
 
عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی تصریح کرد: ویراستار در کشور‌های پیشرفته به نویسنده متذکر می‌شود که آنچه را مطالعه کرده، متوجه نشده است. استیون هاوکینگ،زبان در علم وسیله‌ای برای اندیشیدن و برقراری ارتباط است. زبان ضعیف علما را رنجور می‌کند، در نتیجه به دنبال راهی برای رهایی از دام زبان هستند
دانشمند مطرح در شرح خاطره خود در جریان تألیف کتابش می‌گوید: «ویراستار در صفحات یادداشت خود به موضوعاتی اشاره می‌کرد که به‌طور کامل توضیحش نداده بودم. حق با او بود هرچند که این موضوع نیروی زیادی از من می‌گرفت، اما مطمئن بودم که کتاب خوبی خواهد شد.»  
 
مترجم و ویراستار باید درست بفهمد و درست بفهماند

ابوکاظمیباید  با تقسیم ویراستاران ایرانی به دو دسته گفت: بدون هیچ قصد و نیتی معتقدم ویراستاران ایرانی دو دسته هستند. ویراستاران صوری و ویراستاران محتوایی. ویراستاران صوری، به اصلاح غلط‌های املایی، انشایی، رفع کمبود‌ها، تهیه صفحات آغازی و پایانی کتاب می‌پردازند. ویراستاران محتوایی کار بسیار دشوار تطبیق متن اصلی با ترجمه را برعهده دارند.
   
وی با انتقاد از بی‌تفاوتی در مقابل انتشار غلط‌های ویرایشی افزود: هیچ کس اعم از دانشجو، مدرس دانشگاه و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در مقابل آثار منتشر شده با غلط‌های ویرایشی احساس مسئولیت نمی‌کند. با وجود این شرایط چگونه تا 10 سال دیگر به جایگاه نخست علمی در منطقه می‌رسیم؟ لازمه این کار چیست؟ کار را باید به کاردان سپرد؛ باید با برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری پیش رفت.
 
 مؤلف کتاب «فیزیک پایه 2» با اشاره به لزوم احیای مرکز نشر دانشگاهی اظهار کرد: مرکز نشر دانشگاهی را به دست کسی نسپاریم که یک جمله معمولی را نتواند بدون غلط ویرایشی کامل کند. انتشار کتاب‌های تخصصی، مستلزم مترجم و ویراستاری با دو ویژگی است؛ یعنی «درست بفهمد و درست بفهماند.»     
 
زبان در علم وسیله‌ای برای اندیشیدن و برقراری ارتباط است


در ادامه این نشست علی کافی، در معرفی مشخصات زبان و زبان علمی گفت: دلالت معنایی مستقیم، معیار بودن، موقعیت‌گریزی، استناد‌پذیری و توالی منطقی از جمله مشخصات زبانی هستند. زبان علم «اصطلاحات» است؛ زبان علم رابطه اصطلاحات را بیان می‌کند.        
 
این نویسنده حوزه علوم کاربردی افزود: زبان در علم وسیله‌ای برای اندیشیدن و برقراری ارتباط است. زبان ضعیف علما را رنجور می‌کند، در نتیجه به دنبال راهی برای رهایی از دام زبان هستند.
 
کافی درباره وظایف ویراستار نیز اظهار کرد: تطبیق ترجمه با متن اصلی، از وظایف ویراستار است. ویراستار باید تا حد زیادی به واژه‌گزینی مسلط باشد. ویرایش محتوایی یا مقابله‌ای، ویرایش زبانی که نباید سلیقه‌ای باشد و ویرایش ساختاری از جمله اصول ویراستاری است.

منبع: ایبنا
bato-adv
bato-adv
bato-adv
bato-adv
نام:
ایمیل:
* نظر:
bato-adv
bato-adv
آخرین اخبار
bato-adv
bato-adv